Smart Fortwo Electric Drive

Inleiding

We weten niet of het u al opgevallen is, maar op de Auto55-redactie gaat er de jongste tijd geen dag -pardon, geen uur- voorbij of er is wel één of ander elektrisch nieuwtje. En ze zijn ook niet langer afkomstig van schimmige, onbekende autobouwers die snel even een batterij in een veredeld golfkarretje knallen. Neen, het zijn de grote jongens die het nieuws maken. Het gaat over plug-in-hybrides die je met een benzinemotor kunnen depanneren à la Chevrolet Volt, tot vierwielers die alleen maar stroom lusten. Nissan komt met de geheel elektrische Leaf en alliantiepartner Renault brengt de komende jaren liefst 4 geheel elektrische auto's uit. Mitsubishi, Peugeot, Citroën presenteren hun oplossing al begin volgend jaar. Aan de elektrificering valt niet te ontsnappen. Hoog tijd dus om na te gaan of met zo'n elektro-auto wel te leven valt.

Voor bovenstaande merken is het nog even te vroeg. Smart leverde in 2007 echter al 100 elektrische exemplaren (van de eerste generatie) in Londen en is zopas met de productie van 1.000 Smart Fortwo Electric Drive begonnen in z'n Franse productievestiging. Die worden over 8 Europese landen en de VS en Canada verdeeld. Neen, België is daar niet bij en dat is onze eigen schuld want bij ons ontvang je momenteel nog helemaal geen aanmoediging van vadertje Staat - ondanks de flinke CO2-obsessie van de wetgever. Het is echter wel onze eerste kans om een productierijpe elektro-auto aan een praktijktest te onderwerpen. In 2012 komt een dan gefacelifte productieversie zonder beperkingen wel bij ons op de markt, of we er klaar voor zijn of niet.

De kostprijs van die elektrische auto's is nog een heikel punt. En de batterij is de boosdoener, want een elektromotor is eigenlijk een koopje. De autosector geeft eensluidend aan dat we op een meerprijs van 20 à 30% moeten rekenen. Zeker in het begin als het volume-voordeel nog niet speelt. Smart is geen uitzondering, al kan je de aanschafwaarde van de Fortwo Electric Drive moeilijk berekenen. Momenteel kan je hem enkel leasen over een periode van 4 jaar. Elk van de 1.000 geselecteerde klanten (waaronder ook enkele "groene" stadsinitiatieven) betaalt elke maand € 700 voor z'n Smart op volts en ampères. Aan de andere kant is de verbruikskost gevoelig lager. Een volledige lading kost amper € 2 aan stroom en brengt je 135km ver. Dat lukt zelfs de zuinigste diesel niet.

Exterieur

Een Smart is een Smart. En dat je boven de achterwielen een elektromotor vindt en onder de wagenbodem een batterijenset meesleurt, verandert er niets aan. Het is dan ook goed dat Smart de Tridium-veiligheidskooi, de spiegels en de velgen een specifieke groene tint geeft, of je zou niet in de gaten hebben dat er een elektrisch bastaardje voor je staat. Smart heeft zich evenmin bezig gehouden met het monteren van stroomvriendelijke LED-achterlichten. Zo nauw steekt het niet. Nu toch nog niet.

De 1.000 elektro-Smartjes kan je strikt genomen zien als een preproductie-run. Onderhuids vind je daarom wat geïmproviseerde oplossingen, handwerk zelfs, maar aan het uiterlijk is dat helemaal niet te zien. De Fortwo Electric Drive haalt het afwerkingsniveau van eender welke andere Smart. En noemen we acceptabel. Het stopcontact (waarvoor nog steeds geen gestandaardiseerde oplossing is afgesproken) zit gewoon achter de tankklep en licht rood op wanneer de batterij effectief aan het laden is. Door de batterij maakt deze Smart zich wel schuldig aan overgewicht. In vergelijking met de dieselversie komt er 140kg bij. Gelukkig zitten de batterijen helemaal onderin het chassis en dragen ze eigenlijk nog bij tot een lager zwaartepunt.

Interieur

Geen verrassingen aan de binnenzijde, tenzij je niet had verwacht dat de autobouwer enkele sierlijstjes groen zou kleuren. Dat betekent dat we nog steeds betreuren dat het frivole boordplankje van de eerste generatie (omwille van stupide wettelijke beperkingen in de VS) plaats moest ruimen voor een recht exemplaar. En dat de stoelen weliswaar wat ruimer werden (om de derrière van de obese Yanks te kunnen ontvangen?) maar ook een tikkeltje minder goed steunen. Het plaatsaanbod is identiek. Je hebt er geen flauw benul van dat je bovenop een accu zit, die overigens de plaats van de benzinetank inneemt. En de elektromotor neemt niet meer plaats in beslag als de verbrandingsmotor en daarom hoef je gelukkig ook geen kubieke centimeter van de toch al piepkleine koffer op te offeren.

Aan de boordplank is wel wat gewijzigd. Het LED-display voor je neus toont de batterijlading als je het centraal opgestelde sleuteltje in de start-positie hebt geklikt. En bovenop de middentunnel staan twee extra klokjes. Eentje dat net als het display aangeeft hoe het met je batterijlading gesteld is en één die aanduidt hoeveel je de elektromotor belast en/of laadt (de installatie omvat recuperatie van remenergie).

Het grootste verschil is de afwezigheid van de vrolijk kirrende motor achter je als je wegrijdt. De elektromotor laat zich wel horen, maar het is een gedempt gezoem dat hoger van toon wordt naarmate de snelheid toeneemt. We hebben wel meteen in de gaten dat de rolgeluiden goed gedempt zijn, nu de verbrandingsmotor ze niet langer maskeert. Tenminste, bij lage snelheden.

Veiligheid

Veel geheimen heeft de veiligheid van een Smartje niet meer. Het product is gekend en het is vooral Mercedes' investering in de veiligheidskooi die rendeert. Niet dat we het effect van twee airbags, gordelspanners of de zetels met versterkte rugleuning willen minimaliseren. De kooi beschermd nu niet alleen de twee inzittenden, maar ook het duurste onderdeel; de lithium-ion batterij. Die alleen al kost even veel als een gewone Smart. Het is dus meegenomen als je na een crash niet alleen de inzittenden maar ook de accu kan redden, zelfs als je elektrisch Smartje alleen nog maar goed is als schroot.

In de EuroNCAP crashtests haalde het kleintje overigens de puike score van vier sterren. En de Fortwo is zelfs niet gruwelijk voetgangeronvriendelijk.

Het weggedrag wordt nog steeds bewaakt door ABS en stabiliteitscontrole. Die hebben het een tikkeltje zwaarder omdat de Smart dat ook werd, maar op de werking heeft dat nauwelijks invloed.

Rijgedrag

Eigenlijk is rijden met een elektrische Smart kinderspel. Je mikt het stuur in de juiste richting en je drukt op het gaspedaal. De ophanging doet z'n werk net zo goed (en misschien zelfs beter) als in een standaardauto en over de acceleratie in de stad heb je niets te klagen. Van 0 tot 60km/u kan in 6,5 tellen. De kans dat je aan het stoplicht niet kan volgen is zo goed als onbestaande. Een sprinttijd tot 100km/u? Dat is een ander paar mouwen, want dat is meteen de topsnelheid van het Smartje. De ingenieurs noemen het daarom irrelevant en we hebben het niet kunnen nameten, wegens een asfalttekort. Maar het duurt even, neemt u dat van ons aan. De snelweg is niet aan de Smart Electric Drive besteed. Het is z'n eigen gebrekkige stroomlijn die het model daar de das om doet. De Smart is te kort om een Cx te hebben die door de beugel kan. Dat betekent dat snel rijden veel energie vergt. Te veel. De autobouwer belooft een autonomie van 135 echte kilometers als je de snelheid matig houdt. Een moedige Duitse collega heeft de proef op de som genomen door de 138 kilometer van Monaco naar St-Trophez af te leggen en had bij aankomst nog 20% van de 16,5kWh sterke batterij over. Terugrijden, dat ging natuurlijk niet meer. Een heikel punt, maar bij Smart weten ze inmiddels ook dat de meeste Europeanen dagelijks niet verder dan een kilometer of 60 rijden. Dat hebben we de jongste tijd nog gehoord. Om zo veel mogelijk autonomie uit het Smartje te persen wordt het gros van de vertragingsenergie weer gerecupereerd.

Snel even de stekker inpluggen hoort niet tot de mogelijkheden. Maar de batterij laden bij een standaard stopcontact (de Smart verdraagt trouwens niets anders - geen snellaadfunctie hier) duurt hooguit 8u. Het is een kwestie van conditionering, klinkt het bij Smart. Als je bij het thuiskomen automatisch de stekker insteekt, hoef je je nooit zorgen te maken. Verwarming en airconditioning hebben vanzelfsprekend wel een negatieve invloed op de autonomie, want ze vragen veel stroom. Daarom kan je de Smart voorverwarmen of -koelen terwijl hij nog in het stopcontact zit (op voorwaarde dat de batterij meer dan 75% vol is). De Duitsers achter het project beweren dat het effect van weersomstandigheden op de capaciteit laag is, met dien verstande dat de batterij middels de airco gekoeld wordt als ze meer dan 40° warm wordt en dat ze bij een temperatuur van minder dan 0° opgewarmd moet worden voor ze kan worden geladen. Niets waar je je als bestuurder wat van aan moet trekken, want het gebeurt automatisch. En onder -20° doet je Smartje niets, om de techniek te beschermen.

En dan de hamvraag. Moeten we ons verwachten aan emotieloos transport van A naar B? Wel, we garanderen niet alleen dat dat er zit aan te komen. Dat is er al. We kunnen meer dan een handvol automodellen opnoemen die een oliederivaat door de cilinders blazen maar waar een Nederlandse junkie die een halve cokeplantage door z'n neus heeft gesnoven nog geen greintje vrolijkheid in ziet. Maar de Smart stemt ons hoopvol. Het niet bekrachtigde stuurtje geeft nog steeds veel gevoel, en de 120Nm sterke elektromotor (die z'n koppel vanaf 0 toeren vrijgeeft) geeft bij de start een aardige duw in de rug. En schakelmomenten zullen volgens ons niet gemist worden. Dus ja, rijden met deze Smart is alvast leuk. Dus we gaan er voorlopig even van uit dat de elektro-auto's van de toekomst niet het einde betekenen voor ons rijplezier. Karakter, dat is een andere zaak. Motorkarakteristiek en schakelgevoel zijn immers bepalend voor het specifieke karaker van de auto. Een BMW schakelt anders dan een Peugeot, zelfs in het geval van een automaat. En een benzinemotor van Mercedes of Honda hebben compleet verschillende loopeigenschappen...

Conclusie

De elektrificering van de auto-industrie lijkt onomkeerbaar. Er gaat geen dag voorbij zonder één of ander elektrisch nieuwtje. Hoog tijd dus om eens kennis te maken met elektrisch rijden. Niet eenvoudig, want hoewel zowat elke autoconstructeur iets met een stekker in de pijplijn heeft zitten, is serieproductie bij de meesten nog niet aan de orde. Smart bouwt sinds vorige maand echter een 1.000 preproductiesmartjes. Die kosten flink meer dan een gewoon exemplaar, maar die de exacte prijs is weggemoffeld in een leasingcontract van € 700/maand. Weinig relevant, want in ons land kan je ze toch niet krijgen. Een volle batterij kost je (aan de huidige energieprijzen) ongeveer € 2 en brengt je 135km ver. Zelfs de zuinigste dieselmotor kan daar niet mee wedijveren.

Op de details in specifiek groen na, is de Smart Electric Drive identiek aan eender welke ander Fortwo. De elektromotor zit op de plaats van de verbrandingsmotor boven de achteras en de bij Tesla aangekochte batterijen nemen onder de vloer de ruimte van de benzinetank over. Binnen krijg je een instrumentarium waarop de batterijbelasting en de resterende autonomie het klokje en de toerenteller vervangen. De crashbestendigheid is nagenoeg identiek aan die van de donorauto (4 sterren in de EuroNCAP Crashtests) en de actieve veiligheidssystemen hebben het wat moeilijker omdat de Electric Drive zo'n 140kg extra gewicht meezeult, maar ook dat is nauwelijks merkbaar.

We waren vooral benieuwd of er met een elektrische-auto wel wat rijplezier te rapen valt. En hoewel dit exemplaar met zo'n 40 paardekrachten en 120Nm eerder lauw overkomt, is de trekkracht zoals gebruikelijk bij elektromotoren al vanaf stilstand beschikbaar. Bij de stoplichtjes toont de Smart zich dan ook bijzonder kwiek. Snelheid is echter de grote vijand van een elektrische aandrijflijn. Daarom is het elektrische exemplaar gelimiteerd op 100km/u. Dat halen duurt wel een tijd en wie het wil aanhouden kan in geen tijd op zoek naar een stopcontact. Daar ben je dan meteen 8 uur aan gebonden. In de stad krijgt de Smart echter een positief rapport voor rijplezier. De praktische beperkingen, daar wordt de komende tijd nog wel aan gesleuteld. De zoektocht naar een eigen karakter wordt voor de verschillende merken nog een uitdaging. Elektromotoren produceren immers allemaal een zoemend geluid en gedragen zich hetzelfde.